Göz Kuruluğu Belirtileri Nelerdir?

Göz kuruluğu, göz yüzeyini koruyan gözyaşı filminin miktarının azalması, kalitesinin bozulması veya gözyaşının normalden hızlı buharlaşması sonucu ortaya çıkan kronik bir oküler yüzey hastalığıdır.

Gözyaşı yalnızca gözü ıslatan basit bir sıvı değildir. Göz yüzeyinin sağlıklı kalmasını sağlar, korneayı besler, enfeksiyonlara karşı koruyucu bir bariyer oluşturur ve net görmenin devamı için düzgün bir optik yüzey sağlar. Bu nedenle gözyaşı filmindeki bozulmalar yalnızca yanma veya batma hissine değil, görme kalitesinde dalgalanmaya da yol açabilir.

Göz kuruluğu günümüzde bilgisayar, telefon ve tablet kullanımının artması, klima, kapalı ortam koşulları, kontakt lens kullanımı, yaşlanma, bazı sistemik hastalıklar ve ilaçlar nedeniyle oldukça sık görülmektedir.

Göz Kuruluğu Belirtileri Nelerdir?

Göz kuruluğu her hastada aynı belirtilerle ortaya çıkmayabilir. Şikayetler gün içinde artabilir, özellikle akşam saatlerinde, ekran kullanımı sonrasında veya klimalı ortamlarda daha belirgin hale gelebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Gözlerde yanma, batma ve kum kaçmış hissi
• Gözlerde kızarıklık
• Göz yorgunluğu
• Bulanık veya dalgalı görme
• Sabahları gözleri açmakta zorlanma
• Işığa hassasiyet
• Kontakt lens kullanırken rahatsızlık
• Rüzgar, klima veya ekran karşısında şikayetlerin artması
• Gözlerde sulanma

Göz kuruluğunda paradoksal olarak sulanma da görülebilir. Göz yüzeyi kuruduğunda refleks olarak fazla miktarda ama kalitesi düşük gözyaşı salgılanabilir. Bu durum hastalar tarafından “Gözüm sulanıyor, nasıl kuru olabilir?” şeklinde ifade edilebilir.

Göz Kuruluğu Neden Olur?

Göz kuruluğu tek bir nedene bağlı olmayabilir. Çoğu hastada birden fazla faktör birlikte rol oynar.

En sık nedenler arasında yaşlanma, uzun süre ekran kullanımı, göz kırpma sayısının azalması, klima ve kuru hava, kontakt lens kullanımı, göz kapağı kenarı hastalıkları, meibomian bez fonksiyon bozukluğu, romatizmal hastalıklar, tiroid hastalıkları, bazı cilt hastalıkları, menopoz, geçirilmiş göz ameliyatları ve bazı ilaçlar yer alır.

Antihistaminikler, antidepresanlar, bazı tansiyon ilaçları, akne tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar ve hormon tedavileri göz kuruluğunu artırabilir. Ayrıca LASIK, PRK, katarakt cerrahisi ve diğer göz ameliyatları sonrasında geçici veya bazı yatkın kişilerde daha uzun süreli kuru göz şikayetleri görülebilir.

Göz Kuruluğu Tipleri

DEWS II sınıflamasında kuru göz hastalığı temel olarak iki ana mekanizma üzerinden değerlendirilir: sulu gözyaşı eksikliği ve buharlaşmaya bağlı kuru göz. Ancak pratikte bu iki tip çoğu zaman birbirinden tamamen ayrı değildir; birçok hastada karma tip kuru göz görülür.

1. Gözyaşı Üretiminin Azalmasına Bağlı Kuru Göz

Bu tip kuru gözde temel sorun, gözyaşı bezlerinden yeterli miktarda gözyaşı üretilememesidir. Göz yüzeyi yeterince nemlenemez ve koruyucu gözyaşı tabakası zayıflar.

Yaşlanma, bazı romatizmal hastalıklar, Sjögren sendromu, hormonal değişiklikler, geçirilmiş göz ameliyatları, bazı ilaçlar ve gözyaşı bezini etkileyen hastalıklar bu duruma neden olabilir.

Bu hastalarda genellikle gözlerde kuruluk, batma, yanma, yabancı cisim hissi, ışığa hassasiyet ve uzun süreli okuma ya da ekran kullanımı sonrası belirgin rahatsızlık görülebilir. Daha ileri durumlarda kornea yüzeyinde kuruluğa bağlı hasar gelişebilir.

2. Buharlaşmaya Bağlı Kuru Göz

Bu tip, kuru göz hastalığının en sık görülen formlarından biridir. Gözyaşının yağ tabakasını üreten meibomian bezlerinin düzgün çalışmaması sonucu gözyaşı normalden hızlı buharlaşır.

Meibomian bez fonksiyon bozukluğu, kirpik dibi iltihabı, rozasea, uzun süre ekran kullanımı, göz kırpma eksikliği, makyaj kalıntıları ve kapak kenarı problemleri bu tipe yol açabilir.

Bu hastalarda gözyaşı miktarı bazen normal olabilir; ancak gözyaşı kalitesi bozulduğu için göz yüzeyi korunamaz. Özellikle ekran kullanımı, klima, rüzgâr ve uzun süre okuma sırasında şikâyetler artar.

3. Karma Tip Kuru Göz

Karma tipte hem gözyaşı miktarında azalma hem de buharlaşmada artış birlikte bulunur. Klinik pratikte birçok hasta bu gruba girer.

Bu nedenle kuru göz tedavisinde yalnızca suni gözyaşı damlası vermek yeterli olmayabilir. Kapak kenarı hastalıklarının tedavisi, inflamasyonun kontrol altına alınması ve gözyaşı kalitesinin iyileştirilmesi de gerekebilir.

Göz Kuruluğu Tanısı Nasıl Konur?

Göz kuruluğu tanısı yalnızca hastanın şikayetine göre konulmamalıdır. Çünkü kuru göz farklı tiplerde ortaya çıkabilir ve tedavi planı bu tipe göre değişir.

Tanıda ayrıntılı göz muayenesi, gözyaşı film tabakasının değerlendirilmesi, gözyaşı kırılma zamanı, kornea ve konjonktiva yüzey boyamaları, göz kapağı kenarı ve meibomian bezlerin değerlendirilmesi önemlidir.

Bazı hastalarda gözyaşı miktarını ölçen testler, meibografi, gözyaşı osmolaritesi, inflamasyon belirteçleri veya oküler yüzey görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.

Doğru tanı, doğru tedavinin temelidir. Çünkü gözyaşı eksikliğine bağlı kuru göz ile meibomian bez fonksiyon bozukluğuna bağlı buharlaşmalı kuru göz aynı şekilde tedavi edilmez.

Göz Kuruluğu Tedavisi

Göz kuruluğu tedavisinde amaç yalnızca hastanın şikâyetlerini azaltmak değildir. Tedavinin temel hedefleri gözyaşı filmini dengelemek, göz yüzeyini korumak, inflamasyonu azaltmak, meibomian bez fonksiyonunu iyileştirmek ve görme kalitesini artırmaktır.

Tedavi hastalığın tipine ve şiddetine göre basamaklı olarak planlanır.

1. Yaşam Tarzı ve Çevresel Düzenlemeler

Hafif kuru göz olgularında tedavinin ilk adımı çevresel faktörlerin düzenlenmesidir.

Uzun süre ekran kullanan hastalarda bilinçli göz kırpma alışkanlığı kazanmak önemlidir. Ekrana bakarken göz kırpma sayısı azalır ve gözyaşı daha hızlı buharlaşır. Bu nedenle düzenli aralıklarla kısa molalar vermek, ekran yüksekliğini doğru ayarlamak ve ortam nemini korumak faydalı olabilir.

Klima, rüzgâr, sigara dumanı ve kuru ortamlar şikayetleri artırabilir. Yeterli su tüketimi, uyku düzeni ve bazı hastalarda beslenme desteği de tedavinin bir parçası olabilir.

2. Suni Gözyaşı Damlaları

Suni gözyaşı damlaları kuru göz tedavisinde en sık kullanılan destek tedavilerden biridir. Bu damlalar göz yüzeyini nemlendirir, sürtünmeyi azaltır ve gözyaşı filmini geçici olarak destekler.

Ancak her suni gözyaşı damlası aynı değildir. Bazı damlalar daha çok su eksikliğini desteklerken, bazıları lipid içerikleriyle buharlaşmayı azaltmaya yardımcı olabilir. Bu nedenle damla seçimi kuru gözün tipine göre yapılmalıdır.

Sık damla kullanması gereken hastalarda koruyucu madde içermeyen preparatlar tercih edilebilir.

3. Kapak Hijyeni ve Sıcak Uygulama

Meibomian bez fonksiyon bozukluğu olan hastalarda kapak hijyeni tedavinin önemli bir parçasıdır. Sıcak uygulama, kapak kenarındaki yağ salgısının akışkanlığını artırmaya yardımcı olabilir. Ardından yapılan kapak masajı ve kirpik dibi temizliği, bezlerin daha sağlıklı çalışmasını destekler.

Bu tedavi özellikle buharlaşmaya bağlı kuru göz, kirpik dibi iltihabı ve rozasea ile ilişkili kuru göz hastalarında önemlidir.

4. Antiinflamatuar Tedaviler

Kuru göz hastalığında inflamasyon önemli bir rol oynayabilir. Özellikle orta ve ileri düzey kuru gözlerde yalnızca nemlendirici damlalar yeterli olmayabilir.

Bu durumda hekim kontrolünde kısa süreli steroid damlalar, siklosporin içeren damlalar veya diğer antiinflamatuar tedaviler kullanılabilir. Bu ilaçlar göz yüzeyindeki inflamasyonu azaltarak uzun vadede gözyaşı filminin daha dengeli hale gelmesine yardımcı olabilir.

Bu grup ilaçlar mutlaka göz hekimi takibiyle kullanılmalıdır.

5. Meibomian Bez Tedavileri

Buharlaşmaya bağlı kuru gözde temel sorun çoğu zaman meibomian bezlerin tıkanması veya sağlıklı yağ salgısı üretememesidir.

Bu hastalarda sıcak uygulama ve kapak hijyenine ek olarak klinik ortamda uygulanan meibomian bez ekspresyonu, termal pulsasyon sistemleri, yoğun atımlı ışık tedavisi gibi yöntemler tercih edilebilir.

Tedavinin amacı gözyaşının yağ tabakasını güçlendirmek ve buharlaşmayı azaltmaktır.

6. Punktum Tıkaçları

Gözyaşı miktarı belirgin az olan bazı hastalarda gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun süre kalmasını sağlamak için punktum tıkaçları kullanılabilir.

Bu yöntemde gözyaşının buruna doğru boşaldığı küçük kanallar geçici veya kalıcı tıkaçlarla kapatılabilir. Böylece mevcut gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun süre kalması hedeflenir.

Ancak inflamasyonun belirgin olduğu hastalarda bu tedavi her zaman ilk seçenek olmayabilir. Önce göz yüzeyindeki inflamasyonun kontrol altına alınması gerekebilir.

7. Otolog Serum ve Biyolojik Damlalar

İleri kuru göz, ciddi oküler yüzey hastalığı, nörotrofik keratopati veya klasik tedavilere yeterli yanıt alınamayan bazı hastalarda hastanın kendi kanından hazırlanan serum damlaları kullanılabilir.

Otolog serum damlaları, göz yüzeyinin iyileşmesini destekleyen bazı büyüme faktörleri ve biyolojik bileşenler içerir. Bu tedavi her hastaya gerekli değildir; daha çok seçilmiş ve ileri olgularda tercih edilir.

8. Kontakt Lens ve Skleral Lens Tedavileri

İleri kuru göz hastalarında, özellikle kornea yüzeyinde düzensizlik veya ciddi yüzey hasarı varsa özel kontakt lensler veya skleral lensler kullanılabilir.

Skleral lensler kornea üzerine doğrudan baskı yapmadan göz yüzeyinde sıvı rezervuarı oluşturarak hem görme kalitesini artırabilir hem de oküler yüzeyi koruyabilir.

Bu tedavi özellikle ileri oküler yüzey hastalıklarında, Sjögren sendromunda veya kornea yüzey problemi olan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.

Kuru Göz Tipine Göre Tedavi Yaklaşımı

Sulu gözyaşı eksikliğine bağlı kuru gözde tedavi daha çok gözyaşını desteklemeye, inflamasyonu azaltmaya ve gerekirse gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun süre kalmasını sağlamaya yöneliktir.

Buharlaşmaya bağlı kuru gözde ise tedavinin merkezinde meibomian bezlerin düzenlenmesi, kapak hijyeni, sıcak uygulama, lipid içerikli damlalar ve gerekirse klinik bazlı bez tedavileri yer alır.

Karma tip kuru gözde her iki mekanizma birlikte tedavi edilmelidir. Bu nedenle hastanın yalnızca şikâyetine değil, muayene bulgularına göre kişiselleştirilmiş tedavi planı yapılmalıdır.

Göz Kuruluğu Kronik Bir Hastalık mıdır?

Göz kuruluğu çoğu hastada kronik seyirli bir durumdur. Tedaviyle şikâyetler belirgin şekilde azalabilir, göz yüzeyi toparlayabilir ve görme kalitesi artabilir. Ancak altta yatan neden devam ediyorsa tedavinin düzenli sürdürülmesi gerekebilir.

Bu nedenle kuru göz tedavisi kısa süreli bir damla kullanımı olarak görülmemelidir. Hastalığın tipine göre düzenli takip, tedavi uyumu ve yaşam tarzı düzenlemeleri önemlidir.

Göz Kuruluğu Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Hafif kuru göz hastalarında şikâyetler yalnızca rahatsızlık hissiyle sınırlı olabilir. Ancak orta ve ileri düzey kuru göz tedavi edilmezse göz yüzeyinde hasar, korneada noktasal epitel bozuklukları, tekrarlayan batma ve yanma atakları, kontakt lens intoleransı, görme kalitesinde azalma ve yaşam kalitesinde belirgin düşüş gelişebilir.

Özellikle katarakt cerrahisi, lazer göz cerrahisi veya kornea cerrahisi planlanan hastalarda göz yüzeyinin sağlıklı olması çok önemlidir. Kuru göz tedavi edilmeden yapılan ölçümler yanıltıcı olabilir ve ameliyat sonrası hasta memnuniyetini etkileyebilir.

Sonuç

Göz kuruluğu basit bir rahatsızlık gibi görülse de aslında gözyaşı filmi, göz yüzeyi, kapak yapısı, inflamasyon ve sinirsel duyarlılığın birlikte rol oynadığı çok faktörlü bir hastalıktır.

Doğru tedavi için öncelikle kuru gözün tipi belirlenmeli, ardından hastaya özel basamaklı bir tedavi planı oluşturulmalıdır. Erken tanı ve düzenli takip ile hem şikâyetler azaltılabilir hem de göz yüzeyi sağlığı korunabilir.